Een gezond leven is zonder leidingwater niet mogelijk, maar als we er niet zorgvuldig mee omgaan maakt datzelfde leidingwater ons doodziek, weten deskundigen van de Expertgroep Sanitaire Technieken van de TVVL, het platform voor mens en techniek. Volgens die expertgroep zet de toename van de complexiteit van leidingwaterinstallaties in de afgelopen decennia in combinatie met energiezuinige woningen en gebouwen met moderne en duurzame verwarmings- en klimaatinstallaties de zorg voor de kwaliteit van het leidingwater onder druk.
In Nederlandse woningen en gebouwen stroomt jaarlijks in totaal bijna 800 miljard liter water door aan- en afvoerleidingen voor huishoudelijk gebruik. Het door drinkwaterbedrijven aangevoerde schone en betrouwbare drinkwater verandert door sanitairgebruik en andere handelingen in afvalwater dat vervolgens wordt afgevoerd naar het openbaar riool. De installaties in woningen en gebouwen die deze enorme waterstroom op een voor de volksgezondheid veilige manier mogelijk maken behoren tot het vakgebied van de sanitaire installatietechniek. De Expertgroep Sanitaire Technieken is samengesteld uit deskundigen van kennisinstituten, industrie en de installatiebranche en houdt zich bezig met studies ter bevordering van een veilig en gezond gebruik van leidingwaterinstallaties en waterafvoersystemen en de daarop aangesloten sanitaire voorzieningen.
Vijftig jaar geleden waren de sanitaire voorzieningen in een gemiddeld woonhuis beperkt en daarmee ook de installaties waarop die voorzieningen stonden aangesloten: keukengeiser boven de gootsteenbak, wastafel, douche en closet. Tegenwoordig is een drie tot viervoudig aantal aan watergebruikende toestellen geen uitzondering meer, met onder andere een bad, wasmachine, een tweede closet, handenwasbak, wasmachine, vaatwasmachine en gevelkranen. Ook zijn er duurzame warmtapwatertechnieken aan toegevoegd zoals de zonneboiler en de warmtewisselaar voor terugwinning van warmte uit douchewater. Die veranderingen hebben geleid tot complexere installaties. Dat geldt voor woningen en voor andere gebouwen zoals hotels, zorginstellingen, zwembaden, etc. Tegelijkertijd zijn ook de verwarmings- en klimaatinstallaties in omvang en complexiteit toegenomen en is het in woningen en gebouwen dringen om voor waterleidingen een geschikte plaats te vinden. Als dat niet zorgvuldig gebeurt – in de praktijk blijkt dat helaas vaak het geval – komen verwarmingsleidingen te dicht bij de koude waterleidingen te liggen die dan opwarmen.
In energiezuinige (woon)gebouwen, met daarin opgenomen verwarmingssystemen aangesloten op stadsverwarming, treden vaak hoge ruimtetemperaturen op in leidingschachten en ruimten daar omheen. Hoe hoger die gebouwen, des te groter die problemen. Drinkwaterleidingen in die schachten of in ernaast liggende meterkasten en ruimten warmen daardoor op. Die ongewenste opwarming kan in combinatie met een slechte doorstroming van waterleidingen tot bacteriegroei leiden, zoals van bepaalde soorten van de gevreesde legionella. Het inademen van zeer kleine met die bacteriën besmette waterdruppels (aerosolen), die onder andere bij het douchen vrijkomen, kan afhankelijk van de omstandigheden legionellose tot gevolg hebben. Een ernstige vorm van dit type longontsteking kan dodelijk zijn.
In de praktijk blijkt dat lang niet alle tappunten van de uitgebreidere leidingwaterinstallaties regelmatig worden gebruikt. Dat komt ook door de veranderende samenstelling van huishoudens en de wisselende bezetting van andere gebouwen. Voor het voorkomen van ongewenste opwarming van leidingwater en het realiseren van goed doorstroomde leidingen, onafhankelijk van het gebruikersgedrag, zijn volgens de expertgroep nieuwe ontwerprichtlijnen nodig. Ook de vijftig jaar oude methode voor het bepalen van de grootte van de waterstromen ten behoeve van het berekenen van de leidingdiameters moet volgens de experts grotendeels vervangen worden door nieuwe rekenregels. Het bouwproces moet eveneens veranderen. Daarin is voor de architect een nieuwe rol weggelegd. Die moet met het ontwerpen van woningen en gebouwen rekening gaan houden met ‘koele’ schachten en ook ‘koele’ stroken en vlakken in vloeren en plafonds waarin de waterleidingen kunnen worden aangebracht, betoogt de expertgroep. Het koelen van leidingschachten in woongebouwen kan bijvoorbeeld door ventilatie met onbehandelde of voorgekoelde buitenlucht of door middel van een gekoeldwatersysteem. Een andere optie is het koelen van het drinkwater zelf. Dat kan door het drinkwater in circulatie te brengen over een koeler of door temperatuurgestuurd spuien.
Voor bepaalde gebouwen, waaronder ziekenhuizen, hotels en gevangenissen gelden specifieke voorschriften voor legionellapreventie. Wanneer in die bestaande gebouwen groei van legionella in leidingwaterinstallaties niet met de gebruikelijke aanpak kan worden tegengegaan, kunnen voor dit doel nieuwe behandelingstechnieken worden toegepast: fysische technieken (UV-licht, membraanfiltratie en pasteurisatie), fotochemische technieken en elektrochemische technieken (koper/zilverionisatie en anodische oxidatie).
De TVVL Expertgroep Sanitaire Technieken heeft recent in samenwerking met onder andere TNO en KWR Watercycle Research Institute studies uitgevoerd die het integraal ontwerpen van (legionella) veilige leidingwaterinstallaties mogelijk maakt. De resultaten van die studies zijn verwerkt tot praktische richtlijnen in publicaties van ISSO. De expertgroep benadrukt dat die nieuwe richtlijnen voor de bouw- en installatiesector alleen niet voldoende zijn. Van veilige leidingwaterinstallaties kan, naast een goed ontwerp en correcte aanleg, slechts sprake zijn als deze ook goed wordt beheerd en onderhouden. Daarvoor zijn de eigenaren zelf verantwoordelijk, en die kunnen dat laten uitvoeren door gekwalificeerde bedrijven. De zorg voor de kwaliteit van leidingwater is in de wet- en regelgeving goed geregeld. Maar in de praktijk is dat nog lang niet overal het geval.
Tijdens het TVVL Nationaal Congres Sanitaire Technieken, op 12 juni 2013 in de Flint in Amersfoort, worden enkele studies toegelicht. Bezoek voor meer informatie www.tvvl.nl.
TVVL
TVVL is het Platform voor mens en techniek en bestaat sinds 1959. TVVL is een belangrijk kennisplatform op het gebied van utiliteitsbouw en installatietechniek in Nederland en telt circa 1200 persoonlijke leden en 500 begunstigers/bedrijfsleden. TVVL bundelt kennis en ervaring uit de verschillende vakgebieden verspreidt deze, ook internationaal, en stelt deze ter discussie.
